Wat te doen als u in deze onzekere tijd, vanwege de coronacrisis, (tijdelijk) niet meer aan uw contractuele verplichtingen kunt voldoen? Bijvoorbeeld omdat het niet goed gaat met uw financiële bedrijfsvoering, of omdat u bepaalde producten of diensten niet meer kunt leveren? Gelukkig zijn er enkele juridische leerstukken die in deze situatie een oplossing kunnen bieden.

Zo kunnen op grond van ‘onvoorziene omstandigheden’ de gevolgen van een overeenkomst gewijzigd worden of kan de overeenkomst geheel of gedeeltelijk door de rechter ontbonden worden, indien de omstandigheden zodanig zijn dat van een van de partijen naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid een ongewijzigde instandhouding van de overeenkomst niet verwacht mag worden.[1] Het moet dan gaan om een omstandigheid die niet was voorzien toen de overeenkomst werd gesloten. Hoewel de coronacrisis onvoorzien zal zijn is een beroep op dit leerstuk niet snel succesvol, omdat trouw aan het gegeven woord voorop staat en het slechts bij hoge uitzondering wordt toegestaan om daarvan af te wijken. Daarom is een rechter terughoudend om een beroep op onvoorziene omstandigheden te aanvaarden.[2] Recentelijk gaan er in juristenland evenwel stemmen op dat op grond van onvoorziene omstandigheden een heronderhandelingsplicht zou moeten worden aangenomen, op grond waarvan partijen het nadeel dat voortvloeit uit de coronacrisis in beginsel 50-50 tussen hen moeten verdelen.[3] Dat zal echter niet in alle gevallen een oplossing bieden. Het nadeel van partijen zal bijvoorbeeld in veel overeenkomsten niet gelijk zijn.[4]

Een andere mogelijkheid is een beroep op ‘overmacht’.[5] Bij overmacht is sprake van een onmogelijkheid om een contractuele verplichting na te komen, die u niet kan worden toegerekend. Er zal altijd een beoordeling moeten plaatsvinden aan de hand van alle feiten en omstandigheden of er wel of geen sprake is van overmacht. Daarbij zal ook gekeken worden, of bepaalde producten of diensten mogelijk via een andere leverancier alsnog geleverd zouden kunnen worden, of tegen een hogere prijs dan oorspronkelijk afgesproken. Ook overmacht wordt in de praktijk niet snel aangenomen. Zeker niet als het gaat om de betaling van een geldsom. Een beroep op overmacht bij een verplichting tot betaling is namelijk vrijwel nooit succesvol gebleken, ook niet in de vorige financiële crisis waar ons land mee te maken kreeg.[6] Daarbij moet het ook zo zijn dat u echt uw contractuele verplichting niet meer na kunt komen. Als u dat (zij het met grote moeite of door het maken van hoge kosten) nog wel zou kunnen, kan geen beroep op overmacht worden gedaan. Een succesvol beroep op overmacht zal ertoe leiden dat u tijdens de overmachtssituatie niet verplicht bent het contract na te komen of dat u zelfs het contract kunt beëindigen en de schade die uw wederpartij daardoor lijdt niet hoeft te vergoeden.

Vaak zal het in de praktijk voldoende zijn als u bijvoorbeeld aan uw wederpartij (schriftelijk) aangeeft dat de coronacisis een dusdanig effect heeft op uw bedrijfsvoering, dat nakoming van uw verplichting(en) bezwarend zal zijn en deze situatie niet was voorzien ten tijde van het sluiten van de overeenkomst. Een heronderhandeling over de voorwaarden van de overeenkomst kan dan vervolgens plaatsvinden (zeker ook nu de rechtbanken in principe gesloten zijn en op korte termijn geen oplossing zullen bieden). U kunt dan bijvoorbeeld met uw wederpartij afspreken dat bepaalde producten/diensten later geleverd worden dan afgesproken, of dat de betalingstermijn wordt verlengd.

Veelal zullen contracten ook zelf de mogelijkheid bieden om deze tussentijds op te zeggen. Let dan wel op eventuele opzegtermijnen en daaraan klevende financiële gevolgen (er kan dan bijvoorbeeld een verplichting tot vergoeding van schade van de andere partij ontstaan).

Soms is er in contracten zelfs rekening gehouden met een situatie zoals deze, waardoor (tijdelijk) de overeenkomst niet kan worden nagekomen. Er is dan bijvoorbeeld clausule opgenomen die regelt dat bepaalde situaties (epidemieën, pandemieën, quarantaines, ziektes, natuurrampen en/of daaruit voortvloeiende gevolgen zoals belemmeringen in de infrastructuur, stakingen, etc.) overmacht opleveren en dat als gevolg daarvan partijen hun verplichtingen kunnen opschorten of zelfs dat de overeenkomst kan worden beëindigd zonder dat de andere partij daardoor een recht op schadevergoeding krijgt. Het verdient altijd aanbeveling om dergelijke clausules in contracten op te nemen.

Nu is het COVID-19, maar wie weet waar we in de toekomst allemaal nog mee te maken zullen krijgen… Zorg dus dat u daar, in ieder geval juridisch, goed op voorbereid bent.

 

[1] Artikel 6:258 Burgerlijk Wetboek.

[2] T&C Burgerlijk Wetboek, Boek 6, artikel 258.

[3] www.linkedin.com/pulse/commerciele-contracten-en-corona-uitgangspunt-5050-nadeel-tjittes, aangehaald in: C.E. Drion, Corona en het recht, NJB 2020/761.

[4] C.E. Drion, Corona en het recht, NJB 2020/761.

[5] Artikel 6:75 Burgerlijk Wetboek.

[6] C.E. Drion, Corona en het recht, NJB 2020/761.